Temat 1/ Klasa 2/ Lekcja 1
1. Dlaczego chronimy dane?
Na komputerach i telefonach przechowujemy zdjęcia, dokumenty, wiadomości, hasła, projekty szkolne i wiele innych informacji. Ich bezpieczeństwo można rozpatrywać w trzech podstawowych aspektach:
Poufność – informacja jest dostępna tylko dla osób uprawnionych.
Integralność – informacja nie została bez naszej wiedzy zmieniona lub uszkodzona.
Dostępność – możemy uzyskać dostęp do informacji wtedy, kiedy jest potrzebna.
Przykład: jeżeli ktoś pozna hasło do naszego konta i przeczyta prywatne wiadomości, naruszona zostaje poufność. Jeżeli zmieni plik – integralność. Jeżeli zaszyfruje wszystkie pliki i uniemożliwi nam korzystanie z nich – zagrożona zostaje dostępność.
RODO również posługuje się pojęciami poufności, integralności i dostępności przy określaniu bezpieczeństwa danych osobowych.
2. Skąd biorą się zagrożenia?
Utrata informacji nie zawsze jest skutkiem działania hakera. Przyczyną może być:
- awaria dysku;
- przypadkowe usunięcie pliku;
- zgubienie telefonu;
- kradzież urządzenia;
- złośliwe oprogramowanie;
- phishing;
- ujawnienie hasła;
- przesłanie pliku niewłaściwej osobie;
- nadanie aplikacji zbyt szerokich uprawnień;
- brak aktualizacji;
- błąd użytkownika.
Dlatego bezpieczeństwo nie polega na zastosowaniu jednego programu. Jest procesem, w którym łączymy zabezpieczenia techniczne z rozsądnym zachowaniem użytkownika.
3. Kopia zapasowa
Kopia zapasowa (backup) jest dodatkową kopią danych, która pozwala je odzyskać po utracie lub uszkodzeniu oryginału.
Samo przechowywanie pliku tylko na laptopie nie jest kopią zapasową. Jeżeli laptop zostanie skradziony, tracimy wszystko.
Dobrym rozwiązaniem może być posiadanie kopii na innym nośniku lub w odpowiednio zabezpieczonej usłudze chmurowej.
Trzeba też rozróżnić synchronizację od kopii zapasowej. Jeżeli zsynchronizowane urządzenia automatycznie otrzymują te same zmiany, przypadkowe skasowanie pliku może zostać zsynchronizowane. Historia wersji i kosz w chmurze mogą pomóc w odzyskaniu danych, ale sama synchronizacja nie powinna być automatycznie utożsamiana z pełnym backupem.
4. Aktualizacje
Aktualizacje systemu i programów mogą usuwać wykryte błędy bezpieczeństwa. Odkładanie aktualizacji przez długi czas może pozostawić znane podatności, które mogą zostać wykorzystane.
Aktualizujemy więc przede wszystkim:
- system operacyjny;
- przeglądarkę;
- aplikacje;
- oprogramowanie zabezpieczające;
- w odpowiednich przypadkach firmware urządzeń.
5. Uprawnienia aplikacji
Aplikacja może prosić o dostęp do aparatu, mikrofonu, kontaktów, lokalizacji czy plików.
Nie oznacza to, że każdej aplikacji powinniśmy przyznać wszystko, o co prosi.
Przykład: aplikacja nawigacyjna ma uzasadniony powód, aby korzystać z lokalizacji. Prosta aplikacja-kalkulator żądająca stałego dostępu do kontaktów powinna wzbudzić pytanie: po co jest jej to potrzebne?
UODO rekomenduje sprawdzanie, czy żądane uprawnienia są adekwatne do funkcji aplikacji.
6. Co zrobić po incydencie?
Najgorszą reakcją jest często ukrywanie problemu.
Jeżeli podejrzewasz przejęcie konta:
- zmień hasło, korzystając z bezpiecznego urządzenia;
- wyloguj inne sesje, jeżeli serwis daje taką możliwość;
- sprawdź ustawienia konta;
- włącz lub skonfiguruj dodatkowe uwierzytelnianie;
- poinformuj odpowiednią osobę, jeśli zdarzenie dotyczy konta szkolnego;
- nie usuwaj pochopnie dowodów potrzebnych do wyjaśnienia zdarzenia.
Nie wolno też przekazywać kodów uwierzytelniających czy kluczy odzyskiwania osobie, która niespodziewanie o nie prosi. We wrześniu 2026 r. Ministerstwo Cyfryzacji ostrzegało właśnie przed kampanią, w której napastnicy podszywali się pod pomoc techniczną komunikatora i próbowali wyłudzać klucze odzyskiwania.
Źródła do lekcji 1
Podstawą prawną dotyczącą bezpieczeństwa danych osobowych jest przede wszystkim art. 5 ust. 1 lit. f oraz art. 32 RODO. Art. 32 wymienia m.in. szyfrowanie, zapewnienie poufności, integralności i dostępności oraz możliwość przywrócenia dostępu do danych po incydencie.
