Temat 1/ Klasa 2/ Lekcja 3
1. Czym są dane osobowe?
RODO definiuje dane osobowe jako informacje dotyczące osoby zidentyfikowanej lub możliwej do zidentyfikowania.
Nie ogranicza się to do imienia i nazwiska.
Danymi osobowymi mogą być w określonych okolicznościach:
- imię i nazwisko;
- PESEL;
- adres;
- numer telefonu;
- adres e-mail;
- lokalizacja;
- identyfikator internetowy;
- zdjęcie pozwalające rozpoznać osobę;
- inne informacje, które w połączeniu pozwalają ustalić, kogo dotyczą.
Kontekst jest ważny. Sama informacja może nie wskazywać osoby, ale w połączeniu z innymi może umożliwić jej identyfikację.
2. „Dane wrażliwe” – warto używać precyzyjnego terminu
W języku potocznym mówi się o „danych wrażliwych”. RODO posługuje się przede wszystkim terminem szczególne kategorie danych osobowych.
Należą do nich m.in. dane ujawniające pochodzenie etniczne, poglądy polityczne, przekonania religijne, dane genetyczne, określone dane biometryczne służące jednoznacznej identyfikacji, dane dotyczące zdrowia, seksualności lub orientacji seksualnej. Podlegają one szczególnej ochronie.
Ważna pułapka: każde zdjęcie nie jest automatycznie daną biometryczną szczególnej kategorii. RODO wskazuje, że fotografia staje się w tym sensie daną biometryczną wtedy, gdy podlega specjalnemu przetwarzaniu technicznemu umożliwiającemu jednoznaczną identyfikację.
3. Minimalizacja danych
Jedną z zasad RODO jest minimalizacja danych: zbieramy dane adekwatne, stosowne i ograniczone do tego, co niezbędne do danego celu.
Dla ucznia można to sprowadzić do praktycznego pytania:
Czy naprawdę muszę podawać tę informację, żeby skorzystać z tej usługi?
4. Wizerunek
Wizerunek jest chroniony na kilku płaszczyznach.
Kodeks cywilny wymienia wizerunek jako dobro osobiste.
Ustawa o prawie autorskim stanowi natomiast jako zasadę, że rozpowszechnianie wizerunku wymaga zezwolenia osoby przedstawionej, choć ustawa przewiduje wyjątki.
UODO dodatkowo podkreśla, że wizerunek dziecka jest daną osobową i dobrem osobistym oraz zaleca szczególną ostrożność przy jego publikacji.
Dlatego zasada:
„Zrobiłem zdjęcie, więc mogę je dowolnie opublikować”
jest błędna.
Prawo do zdjęcia jako utworu i prawo osoby przedstawionej na zdjęciu do jej wizerunku to dwie różne kwestie.
5. Ślad cyfrowy
Publikowane informacje mogą być:
- kopiowane;
- archiwizowane;
- przekazywane dalej;
- zapisywane jako zrzuty ekranu;
- analizowane przez inne osoby lub systemy.
Usunięcie wpisu z własnego profilu nie gwarantuje więc, że wszystkie jego kopie znikną.
UODO w 2026 r. ponownie zwracało uwagę, że zdjęcia, nagrania i informacje publikowane w przestrzeni cyfrowej mogą pozostawać tam przez wiele lat.
6. Czy RODO oznacza „nigdy nie wolno przetwarzać danych”?
Nie.
To częsty błąd. RODO nie mówi: „nie wolno zbierać danych”. Określa warunki zgodnego z prawem przetwarzania danych, zasady ich ochrony i prawa osób.
Co więcej, zgoda nie jest jedyną podstawą przetwarzania danych. Art. 6 RODO przewiduje kilka podstaw prawnych, m.in. zgodę, wykonanie umowy, obowiązek prawny czy wykonanie zadania realizowanego w interesie publicznym.
To ważne również w szkole: nie każda operacja na danych ucznia wymaga zgody rodzica lub ucznia, jeżeli istnieje inna właściwa podstawa prawna.
Źródła do lekcji 3
RODO: art. 4 pkt 1 – definicja danych osobowych; art. 5 – zasady; art. 6 – podstawy przetwarzania; art. 9 – szczególne kategorie danych.
Ustawa o prawie autorskim: art. 81 – rozpowszechnianie wizerunku.
Kodeks cywilny: art. 23–24 – ochrona dóbr osobistych, w tym wizerunku i tajemnicy korespondencji.
