Temat 1/ Klasa 3/ Lekcja 1

1. Co to znaczy „rozwiązać problem”?

W informatyce problem to zadanie, dla którego chcemy znaleźć sposób rozwiązania.

Przykład:

Oblicz pole prostokąta o bokach podanych przez użytkownika.

Zanim zaczniemy pisać program, warto odpowiedzieć na trzy pytania:

Jakie dane otrzymujemy?
Długość i szerokość prostokąta.
Co trzeba zrobić z danymi?
Pomnożyć długość przez szerokość.
Jaki wynik ma podać program?
Pole prostokąta.

Możemy więc zapisać plan:

dane → obliczenia → wynik

To jeden z najprostszych sposobów planowania programu.

2. Algorytm

Algorytm to uporządkowany i jednoznaczny sposób rozwiązania problemu, zapisany jako ciąg kolejnych czynności.

Algorytm obliczania pola prostokąta może wyglądać tak:

Pobierz długość prostokąta.
Pobierz szerokość prostokąta.
Pomnóż długość przez szerokość.
Wyświetl wynik.

Dopiero na podstawie takiego planu możemy napisać program.

3. Program komputerowy

Program komputerowy to zapis instrukcji w języku zrozumiałym dla komputera.

Na lekcjach będziemy używać języka Python.

Przykładowa instrukcja:

print("Witaj!")

Funkcja print() służy do wyświetlania informacji na ekranie.

Po uruchomieniu programu zobaczymy:

Witaj!

4. Zmienna

Programy muszą gdzieś przechowywać dane. Służą do tego zmienne.

Zmienną można wyobrazić sobie jako podpisane pudełko, w którym program przechowuje określoną wartość.

wiek = 17

Powstała zmienna wiek, w której zapisano wartość 17.

Możemy ją wyświetlić:

			
wiek = 17
print(wiek)

Wynik:

Nazwy zmiennych powinny informować, co przechowują.

Dobrze:

			
wiek = 17
cena = 25
liczba_uczniow = 30

Mniej czytelnie:

			
x = 17
a = 25
z = 30

W prostych obliczeniach matematycznych nazwy a, b czy x są jednak dopuszczalne.

5. Pobieranie danych – input()

Jeżeli użytkownik ma coś wpisać, używamy funkcji input().

			
imie = input("Podaj swoje imię: ")
print(imie)

Jeżeli użytkownik wpisze:

Anna

program wyświetli:

Anna

Możemy również napisać:

			
imie = input("Podaj swoje imię: ")
print("Witaj", imie)

Wynik może wyglądać tak:

Witaj Anna

6. Tekst a liczba

To bardzo ważna zasada.

Dane pobrane przez input() Python traktuje domyślnie jako tekst.

Dlatego:

wiek = input("Podaj wiek: ")

nie oznacza jeszcze, że wiek jest liczbą.

Jeżeli potrzebujemy liczby całkowitej, możemy użyć:

wiek = int(input("Podaj wiek: "))

int() zamienia odpowiedni tekst na liczbę całkowitą.

Przykładowe liczby całkowite:

Jeżeli chcemy dopuścić liczby z częścią dziesiętną, możemy zastosować float():

cena = float(input("Podaj cenę: "))

Przykładowe wartości:

W Pythonie część dziesiętną zapisujemy z kropką, a nie z przecinkiem.

7. Podstawowe działania

Python może wykonywać działania matematyczne.

			
a = 10
b = 5
print(a + b)
print(a - b)
print(a * b)
print(a / b)

		

Najważniejsze operatory:

+ – dodawanie,
- – odejmowanie,
* – mnożenie,
/ – dzielenie.

8. Przykład – pole prostokąta

Problem:

Napisz program obliczający pole prostokąta.

Najpierw plan:

pobierz długość,
pobierz szerokość,
oblicz pole,
wyświetl wynik.

Program:

			
a = float(input("Podaj długość: "))
b = float(input("Podaj szerokość: "))
pole = a * b
print("Pole prostokąta wynosi:", pole)

Jeżeli podamy:

5
4

otrzymamy:

Pole prostokąta wynosi: 20.0

Zwróć uwagę, że program jest bezpośrednim przełożeniem wcześniej przygotowanego planu.

9. Przykład – średnia dwóch ocen

Plan:

pobierz pierwszą ocenę,
pobierz drugą ocenę,
dodaj oceny,
podziel sumę przez 2,
wyświetl wynik.

			
ocena1 = float(input("Podaj pierwszą ocenę: "))
ocena2 = float(input("Podaj drugą ocenę: "))
srednia = (ocena1 + ocena2) / 2
print("Średnia wynosi:", srednia)

Nawias jest tutaj ważny. Najpierw chcemy dodać dwie oceny, a dopiero później podzielić wynik przez 2.

10. Typowe błędy początkujących

Brak zamiany tekstu na liczbę

			
a = input("Podaj liczbę: ")
b = input("Podaj liczbę: ")
print(a + b)

Jeżeli wpiszemy 2 oraz 3, możemy otrzymać:

Python połączył dwa teksty.

Poprawnie:

			
a = int(input("Podaj liczbę: "))
b = int(input("Podaj liczbę: "))
print(a + b)

Teraz wynikiem będzie:

Zadanie podsumowujące

Napisz program, który:

pobiera cenę jednego biletu,
pobiera liczbę kupowanych biletów,
oblicza całkowity koszt,
wyświetla wynik.

Przykład:

Cena biletu: 18

Liczba biletów: 3

Wynik:

Do zapłaty: 54.0

Najpierw spróbuj napisać program samodzielnie i uruchom go w IDLE Python. Dopiero później porównaj swoje rozwiązanie z odpowiedziami.

Który program jest poprawny?

A

			
cena = float(input("Podaj cenę biletu: "))
liczba = int(input("Podaj liczbę biletów: "))
koszt = cena + liczba
print("Do zapłaty:", koszt)

B

			
cena = float(input("Podaj cenę biletu: "))
liczba = int(input("Podaj liczbę biletów: "))
koszt = cena * liczba
print("Do zapłaty:", koszt)

C

			
cena = input("Podaj cenę biletu: ")
liczba = input("Podaj liczbę biletów: ")
koszt = cena * liczba
print("Do zapłaty:", koszt)

D

			
cena = float(input("Podaj cenę biletu: "))
liczba = int(input("Podaj liczbę biletów: "))
koszt = cena / liczba
print("Do zapłaty:", koszt)

Wskazówka

Zastanów się:

Jeśli jeden bilet kosztuje 18 zł, a kupujemy 3 bilety, jakie działanie należy wykonać?

Odpowiedź

Prawidłowa odpowiedź: B.

W programie B cena jest mnożona przez liczbę biletów:

koszt = cena * liczba

A jest błędne, ponieważ dodaje cenę biletu do liczby biletów.

C jest błędne, ponieważ wartości pobrane przez input() pozostają tekstem. Nie można w taki sposób pomnożyć dwóch tekstów.

D jest błędne, ponieważ dzieli cenę jednego biletu przez liczbę biletów zamiast obliczyć koszt wszystkich biletów.

Zadanie z gwiazdką ★

Napisz program obliczający koszt wycieczki dla jednej osoby.

Program powinien pobrać:

koszt przejazdu,
koszt noclegu za jedną noc,
liczbę noclegów,

a następnie obliczyć:

koszt przejazdu + koszt wszystkich noclegów

Rozwiązanie

			
przejazd = float(input("Koszt przejazdu: "))
nocleg = float(input("Cena jednego noclegu: "))
liczba_noclegow = int(input("Liczba noclegów: "))
koszt = przejazd + nocleg * liczba_noclegow
print("Koszt wycieczki:", koszt)

		

Najpierw obliczana jest cena wszystkich noclegów:

nocleg * liczba_noclegow

Następnie dodawany jest koszt przejazdu.